المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )

18

التنبيه والإشراف ( فارسي )

خود ياد كرده‌اند ابو صخر هذلى گويد : « وقتى اين سخن بگويم و آرام يابم نسيم صبا كه از طرف مشرق ميآيد مرا بهيجان ميآورد . » هديه عذرى هنگامى كه در مدينه بزندان بود گفته بود « اى كاش بادها بفرمان ما ميآمد و ميرفت وقتى شمال ميآمد بما خبر ميداد و جنوب كسان ما را از ما خبردار ميكرد . » ديگرى گويد « نسيم صبا تحيتى براى من آورد و من دو برابر آن را با نسيم دبور فرستادم » . مسعودى گويد : بادها بتعداد افقهاست كه دوازده افق هست و بادها به همين شمار است . در حقيقت شمال بادى است كه از قطب ظاهر ميآيد و جنوب از قطب نهان ميآيد و صبا از مشرق اعتدال و دبور از مغرب اعتدال ميآيد ، اما مردم چون تحديد دقيق آن نتوانسته‌اند هر بادى را كه از طرف مشرق آيد از مشرق اعتدال باشد يا مشرق صيفى يا شتوى يا ما بين آن ، همين قدر كه از مشرق بوده است بصبا نسبت داده‌اند . دربارهء دبور نيز چنين كرده‌اند و در مورد شمال نيز به همين روش رفته‌اند و هر بادى را كه از جانب قطب ظاهر و مجاورت آن ميآيد شمال ناميده و دربارهء جنوب نيز چنين كرده‌اند . اما بادى كه بديار مصر آن را مريسى گويند و بديار مريس در آغاز سرزمين نوبه و بالاى نيل يعنى صعيد مصر منسوب است بادى سرد است كه ابرها را ببرد و هوا را صافى كند و گرماى تن‌ها را نيرو دهد . و بادى كه از پايين نيل وزد كه آن را پايين زمين نيز گويند شمال است و تأثير آن بخلاف اين باشد كه تن‌ها را سست كند و مردم مصر آن را باد دريائى گويند ، و چون در تابستان پياپى وزد هوا را پاكيزه كند و شب و روز آب را خنك كند گاه باشد كه باد غربى نيز در اين فصل چنين كند ولى غالباً اين از شمال باشد وقتى باد مريسى دوام يابد و با آيد